Vận tải chiếm phần đáng kể trong giá thành hàng xuất khẩu, và điều kiện giao hàng quyết định ai lo phần nào.
Các phương thức
Đường biển. Chiếm phần lớn hàng hóa xuất khẩu Việt Nam. Rẻ nhất tính trên đơn vị khối lượng, nhưng chậm. Có hai dạng: nguyên container và hàng lẻ ghép chung container.
Đường hàng không. Nhanh, đắt hơn nhiều lần. Dùng cho hàng giá trị cao, hàng dễ hỏng, hàng cần gấp.
Đường bộ. Với các nước có chung đường biên. Linh hoạt, nhưng phụ thuộc tình hình thông quan tại cửa khẩu.
Đường sắt. Đang được quan tâm trở lại cho các tuyến đường dài liên lục địa — nhanh hơn đường biển, rẻ hơn hàng không.
Điều kiện giao hàng
Đây là bộ quy tắc quốc tế quy định ai làm gì và ai chịu chi phí nào trong quá trình giao hàng. Chúng được viết tắt bằng ba chữ cái và ghi kèm địa điểm.
Xếp theo mức trách nhiệm của người bán, từ ít tới nhiều:
- Giao tại xưởng. Người bán chỉ chuẩn bị hàng tại kho mình, mọi việc còn lại người mua lo. Trách nhiệm ít nhất.
- Giao lên tàu tại cảng đi. Người bán lo tới khi hàng lên phương tiện tại cảng xuất.
- Giao có trả cước tới cảng đến, có hoặc không kèm bảo hiểm.
- Giao tại nơi đến, đã thông quan nhập khẩu. Người bán lo trọn gói tới tận kho người mua. Trách nhiệm nhiều nhất.
Điểm quan trọng nhất: chi phí và rủi ro có thể tách nhau
Đây là chỗ hay hiểu nhầm và gây tranh chấp thật.
Điều kiện giao hàng quy định hai thứ riêng biệt:
- Ai trả chi phí tới mốc nào.
- Rủi ro chuyển giao tại mốc nào — tức từ điểm đó trở đi, hàng hỏng hay mất thì bên nào chịu.
Với một số điều kiện, hai mốc này không trùng nhau: người bán trả cước tới cảng đến, nhưng rủi ro đã chuyển sang người mua ngay từ cảng đi. Nghĩa là hàng hỏng trên đường thì người mua chịu, dù người bán đang trả tiền cước.
Vì vậy khi thỏa thuận, phải rõ cả hai mốc, không chỉ hỏi "ai trả cước".
Chọn điều kiện nào
Với doanh nghiệp mới xuất khẩu, các điều kiện trách nhiệm ít thường an toàn hơn — đỡ phải lo phần mình chưa quen.
Nhưng cũng có mặt ngược lại: người bán lo được nhiều khâu hơn thì kiểm soát được chất lượng dịch vụ và thường thương lượng được giá tốt hơn với hãng vận tải, biến phần đó thành lợi thế cạnh tranh.
Một lưu ý về điều kiện trọn gói tới kho người mua: nó gồm cả việc thông quan nhập khẩu tại nước bạn — thủ tục mà người bán ở xa thường không nắm. Nhận điều kiện này khi chưa hiểu rõ là rủi ro thật.
Chi phí hay bị bỏ sót khi báo giá
Người mới thường chỉ tính giá hàng cộng cước vận chuyển. Còn thiếu:
- Phí đóng gói xuất khẩu, đóng pallet, hun trùng.
- Phí vận chuyển nội địa ra cảng.
- Phí nâng hạ, lưu kho tại cảng.
- Các phụ phí của hãng tàu — nhóm này nhiều và đổi theo thời điểm.
- Phí làm chứng từ, phí chứng nhận xuất xứ, phí kiểm định.
- Bảo hiểm hàng hóa.
- Phí ngân hàng cho giao dịch thanh toán quốc tế.
- Chi phí lưu container quá hạn nếu chậm trễ ở đầu nào đó.
Cộng lại, các khoản này không nhỏ. Bỏ sót chúng khi báo giá là ăn vào lợi nhuận của chính lô hàng.
Bảo hiểm hàng hóa
Nên mua, kể cả khi điều kiện giao hàng không bắt buộc, với lô hàng có giá trị đáng kể.
Lý do: trách nhiệm bồi thường của hãng vận tải thường bị giới hạn ở một mức tính theo trọng lượng, và mức đó có thể thấp hơn nhiều so với giá trị hàng. Bảo hiểm hàng hóa lấp đúng khoảng chênh này.
Hỏi đáp nhanh
Điều kiện giao hàng quy định mấy thứ?
Hai thứ riêng biệt: ai trả chi phí tới mốc nào, và rủi ro chuyển giao tại mốc nào. Với một số điều kiện, hai mốc này KHÔNG trùng nhau.
Hệ quả của việc hai mốc không trùng là gì?
Người bán trả cước tới cảng đến nhưng rủi ro đã chuyển sang người mua từ cảng đi — hàng hỏng trên đường thì người mua chịu dù người bán đang trả tiền cước.
Chi phí nào hay bị bỏ sót khi báo giá?
Đóng gói xuất khẩu và hun trùng, vận chuyển nội địa ra cảng, nâng hạ lưu kho, các phụ phí hãng tàu, phí chứng từ và chứng nhận xuất xứ, bảo hiểm, phí ngân hàng, và chi phí lưu container quá hạn.
Vì sao nên mua bảo hiểm hàng hoá dù không bắt buộc?
Vì trách nhiệm bồi thường của hãng vận tải thường bị giới hạn ở mức tính theo trọng lượng, và mức đó có thể thấp hơn nhiều so với giá trị hàng.
