Giao dịch quốc tế có thêm nhiều lớp rủi ro so với bán hàng trong nước — khoảng cách, khác biệt pháp luật, và việc khó xác minh đối tác.
Các nhóm rủi ro
Rủi ro thanh toán. Người mua không trả tiền, trả chậm, hoặc từ chối nhận hàng. Đây là nhóm gây thiệt hại lớn nhất.
Rủi ro hàng hóa. Hàng hư hỏng, mất mát trong vận chuyển; hoặc bị từ chối vì không đạt tiêu chuẩn tại nước đến.
Rủi ro pháp lý. Quy định thay đổi, hàng bị áp biện pháp phòng vệ thương mại, tranh chấp về sở hữu trí tuệ.
Rủi ro tỷ giá. Ký hợp đồng bằng ngoại tệ, tới lúc nhận tiền thì tỷ giá đã đổi.
Rủi ro vận hành. Chậm sản xuất, chậm tàu, kẹt cảng, thiếu container.
Dấu hiệu cần cảnh giác
Lừa đảo trong thương mại quốc tế có vài mẫu lặp lại:
- Đơn hàng lớn bất thường từ khách mới, chấp nhận giá cao hơn thị trường mà không mặc cả.
- Giục gấp — tạo áp lực thời gian để bên bán không kịp kiểm tra.
- Yêu cầu gửi mẫu số lượng lớn miễn phí.
- Đề nghị đổi phương thức thanh toán sang kém an toàn hơn vào phút chót, với lý do nghe hợp lý.
- Yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản mới qua thư điện tử — đây là dạng lừa đảo qua chiếm quyền hộp thư, và nạn nhân thường là bên mua. Nguyên tắc: mọi thay đổi thông tin tài khoản phải được xác nhận qua kênh khác, gọi điện tới số đã biết từ trước.
- Yêu cầu nộp các khoản phí lạ trước khi nhận được đơn hàng.
Xác minh đối tác
Trước khi ký hợp đồng đáng kể với khách mới, nên làm vài việc:
- Tra thông tin doanh nghiệp trên cơ quan đăng ký kinh doanh của nước họ.
- Kiểm tra địa chỉ, trang thông tin, và tên miền của địa chỉ thư điện tử — địa chỉ dùng hộp thư miễn phí cho giao dịch lớn là dấu hiệu cần hỏi thêm.
- Hỏi tham chiếu từ các đối tác khác của họ.
- Nhờ thương vụ Việt Nam tại nước đó hỗ trợ xác minh.
- Bắt đầu bằng đơn nhỏ.
Điều khoản giải quyết tranh chấp
Đây là điều khoản không ai đọc lúc ký và ai cũng đọc lúc có chuyện.
Cần rõ ba điều:
- Luật áp dụng — luật nước nào điều chỉnh hợp đồng.
- Cơ quan giải quyết — tòa án nước nào, hay trọng tài, và trọng tài ở đâu.
- Ngôn ngữ của thủ tục.
Ba điều này quyết định chi phí và khả năng theo đuổi khi có tranh chấp. Phải sang nước đối tác kiện, bằng ngôn ngữ của họ, theo luật của họ — chi phí đó thường lớn hơn giá trị nhiều lô hàng.
Trọng tài thương mại thường được chọn cho hợp đồng quốc tế vì phán quyết có khả năng được công nhận và thi hành ở nhiều nước — thuận hơn so với bản án của tòa một nước.
Danh sách phòng ngừa
- Hợp đồng bằng văn bản, đủ các điều khoản quan trọng.
- Phương thức thanh toán phù hợp với mức tin cậy.
- Bảo hiểm hàng hóa cho lô có giá trị.
- Cân nhắc bảo hiểm tín dụng xuất khẩu.
- Kiểm tra chất lượng trước khi xếp hàng, có thể thuê bên thứ ba giám định.
- Lưu toàn bộ chứng từ và thư từ trao đổi.
- Chụp ảnh hàng và quá trình đóng gói, xếp container.
Mục cuối rẻ nhất và hữu ích bất ngờ: khi có khiếu nại về chất lượng hoặc số lượng, bộ ảnh có mốc thời gian là bằng chứng thuyết phục hơn mọi lời giải thích.
Hỏi đáp nhanh
Dạng lừa đảo nào cần cảnh giác nhất?
Yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản mới qua thư điện tử. Nguyên tắc: mọi thay đổi thông tin tài khoản phải được xác nhận qua kênh khác, gọi điện tới số đã biết từ trước.
Các dấu hiệu đáng nghi khác là gì?
Đơn hàng lớn bất thường từ khách mới chấp nhận giá cao mà không mặc cả; giục gấp; yêu cầu gửi mẫu số lượng lớn miễn phí; đề nghị đổi phương thức thanh toán sang kém an toàn hơn vào phút chót.
Điều khoản giải quyết tranh chấp cần rõ những gì?
Luật áp dụng, cơ quan giải quyết là toà án nước nào hay trọng tài ở đâu, và ngôn ngữ của thủ tục. Ba điều này quyết định chi phí và khả năng theo đuổi khi có tranh chấp.
Vì sao trọng tài thương mại hay được chọn?
Vì phán quyết có khả năng được công nhận và thi hành ở nhiều nước — thuận hơn so với bản án của toà một nước.
