Giấy chứng nhận xuất xứ là chứng từ có giá trị tiền bạc rõ rệt nhất trong bộ hồ sơ xuất khẩu — nó quyết định người mua nộp thuế nhập khẩu bao nhiêu.
Vì sao xuất xứ quan trọng
Việt Nam tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do. Theo các hiệp định này, hàng có xuất xứ từ Việt Nam được hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi ở nước đối tác — có mặt hàng giảm đáng kể, có mặt hàng về không.
Để được hưởng, người mua phải xuất trình được chứng nhận xuất xứ hợp lệ cho hải quan nước họ. Không có nó thì áp thuế thông thường.
Đây là lý do người mua nước ngoài thường hỏi rất kỹ về khả năng cấp chứng nhận xuất xứ trước khi ký hợp đồng — và là lý do một nhà cung cấp đáp ứng được có lợi thế thật về giá.
"Làm ở Việt Nam" không đồng nghĩa "xuất xứ Việt Nam"
Đây là điểm quan trọng nhất của bài, và cũng là chỗ nhầm lẫn tốn kém nhất.
Mỗi hiệp định có quy tắc xuất xứ riêng, quy định hàng phải đạt điều kiện gì mới được coi là có xuất xứ. Một sản phẩm lắp ráp tại Việt Nam từ linh kiện nhập khẩu có thể không đạt tiêu chí, tùy mức độ gia công.
Các tiêu chí thường gặp
Xuất xứ thuần túy. Hàng được sinh ra hoặc thu hoạch hoàn toàn tại một nước — nông sản trồng tại chỗ, khoáng sản khai thác tại chỗ. Đơn giản nhất.
Chuyển đổi mã số hàng hóa. Nguyên liệu nhập khẩu sau khi gia công phải chuyển sang một nhóm mã HS khác. Ý tưởng phía sau: nếu đầu vào và đầu ra khác nhóm mã thì đã có biến đổi thực chất.
Hàm lượng giá trị khu vực. Phần giá trị tạo ra trong nước hoặc trong khu vực hiệp định phải đạt tỷ lệ tối thiểu.
Công đoạn gia công cụ thể. Quy định phải thực hiện một công đoạn nhất định tại nước xuất khẩu. Thường gặp với dệt may.
Một mặt hàng có thể phải đạt một trong các tiêu chí, hoặc phải đạt đồng thời nhiều tiêu chí, tùy quy định của từng hiệp định cho từng nhóm hàng.
Các mẫu chứng nhận
Mỗi hiệp định có mẫu giấy chứng nhận riêng, ký hiệu khác nhau. Ngoài ra còn có mẫu dùng cho trường hợp không theo hiệp định ưu đãi nào, chỉ để chứng minh xuất xứ.
Chọn đúng mẫu là việc quan trọng: cấp nhầm mẫu thì người mua không dùng để hưởng ưu đãi được. Nên hỏi rõ người mua họ cần mẫu nào, vì họ biết mình sẽ khai theo hiệp định nào.
Cơ chế tự chứng nhận
Một số hiệp định cho phép doanh nghiệp đủ điều kiện tự chứng nhận xuất xứ thay vì xin cấp giấy — thường bằng cách khai trên hóa đơn.
Cơ chế này nhanh hơn nhiều, nhưng đi kèm trách nhiệm: doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm về tính chính xác và phải lưu hồ sơ chứng minh, có thể bị hậu kiểm.
Hồ sơ phải lưu
Dù xin cấp hay tự chứng nhận, doanh nghiệp đều phải lưu hồ sơ chứng minh xuất xứ theo thời hạn quy định:
- Chứng từ mua nguyên liệu, kèm xuất xứ của nguyên liệu.
- Bảng tính hàm lượng giá trị, nếu áp dụng tiêu chí này.
- Quy trình sản xuất, định mức tiêu hao.
- Chứng từ xuất khẩu của lô hàng.
Cơ quan hải quan nước nhập khẩu có quyền yêu cầu xác minh xuất xứ sau khi hàng đã thông quan. Không chứng minh được thì người mua bị truy thu thuế — và điều đó thường kết thúc quan hệ làm ăn.
Việc nên làm
Trước khi cam kết với khách về việc cấp chứng nhận xuất xứ, kiểm tra trước hàng của mình có đạt tiêu chí của đúng hiệp định đó không. Đây là việc nên làm với cơ quan cấp hoặc với đơn vị tư vấn, chứ đừng suy đoán.
Hỏi đáp nhanh
Làm ở Việt Nam có đồng nghĩa với xuất xứ Việt Nam không?
Không. Mỗi hiệp định có quy tắc xuất xứ riêng. Một sản phẩm lắp ráp tại Việt Nam từ linh kiện nhập khẩu có thể không đạt tiêu chí, tuỳ mức độ gia công.
Các tiêu chí xuất xứ thường gặp là gì?
Xuất xứ thuần tuý; chuyển đổi mã số hàng hoá; hàm lượng giá trị khu vực; và công đoạn gia công cụ thể. Một mặt hàng có thể phải đạt một trong các tiêu chí hoặc đạt đồng thời nhiều tiêu chí.
Chọn nhầm mẫu chứng nhận thì sao?
Người mua không dùng để hưởng ưu đãi được. Nên hỏi rõ người mua họ cần mẫu nào, vì họ biết mình sẽ khai theo hiệp định nào.
Vì sao phải lưu hồ sơ chứng minh xuất xứ?
Vì cơ quan hải quan nước nhập khẩu có quyền yêu cầu xác minh sau khi hàng đã thông quan. Không chứng minh được thì người mua bị truy thu thuế — và điều đó thường kết thúc quan hệ làm ăn.
